Margaretha van Oostenrijk en de Graven van Brou
Een weduwenmonument voor een echtgenoot die ze nauwelijks kende — het verhaal achter Margaretha van Oostenrijk en de drie graven in het hart van het Monastère royal de Brou.
Het Monastère royal de Brou bestaat dankzij het verdriet van één vrouw. Deze gids volgt het leven van Margaretha van Oostenrijk, haar huwelijk met Filips II van Savoye en de drie graven die de kerk van het klooster tot een van de grote meesterwerken van renaissance-grafsculptuur in Frankrijk maken.
Wie was Margaretha van Oostenrijk?
Margaretha van Oostenrijk (1480–1530) was de dochter van keizer Maximiliaan I, tweemaal getrouwd voordat ze in het huwelijk trad met Filips II van Savoye, en later regentes van de Habsburgse Nederlanden namens haar neef, de latere keizer Karel V. Ze was in haar eigen recht een belangrijke politieke figuur van de vroege 16e eeuw, en het klooster van Brou werd opgericht tijdens haar jaren als hertogin van Savoye.
Haar eerdere huwelijken waren beide in een tragedie geëindigd — één echtgenoot stierf voordat het huwelijk kon worden voltrokken, een ander kort daarna — waardoor Filips II haar derde en, volgens de meeste bronnen, haar gelukkigste verbintenis was, hoewel ook deze binnen enkele jaren eindigde.
Waarom leidde de dood van Filips II tot het klooster?
Filibert II, hertog van Savoye, overleed in 1504 na een kortstondige ziekte, slechts enkele jaren na zijn huwelijk met Margaretha. In haar verdriet beloofde Margaretha een klooster en kerk te bouwen die groot genoeg waren om zijn graf, dat van haarzelf en dat van zijn moeder, Margaretha van Bourbon, te herbergen – waarmee ze een gelofte vervulde die haar schoonmoeder naar verluidt vóór haar eigen dood had gedaan.
De bouw duurde van 1506 tot 1532 – snel voor die tijd, waarbij de kerk zelf door de beheerder wordt gedateerd op 1513–1532 – en Margaretha hield er gedurende haar leven een nauwe persoonlijke betrokkenheid bij, corresponderend met de kunstenaar Jean Perréal uit Lyon en, vanaf 1512, met de Brusselse meesterbouwer Louis van Boghem die de leiding had over de bouwplaats, zelfs terwijl ze haar regentschapstaken in de Nederlanden vervulde.
Wie heeft de graven gebeeldhouwd en wat stellen ze voor?
De Duitse beeldhouwer Conrad Meit sneed de liggende grafbeelden op alle drie de graven, werkend in marmer met een detailniveau dat zeldzaam was voor grafsculptuur uit die periode; de grafarchitectuur en de kleine beeldhouwwerken eromheen kwamen uit een Vlaams atelier, vermoedelijk dat van de Brusselse beeldhouwer Jan Borman, waarbij het albast van die kleine figuren werd gewonnen in de Jura. Het bovenste grafbeeld van Filips II toont hem levend in ceremoniële kleding in wit Carrara-marmer, met een transi eronder en tien gebeeldhouwde sibillen in de nissen rond het graf. Het graf van Margaretha van Bourbon is geplaatst in een nis in de koormuur, omringd door gebeeldhouwde treurende figuren.
Het eigen graf van Margaretha van Oostenrijk, het grootste en meest uitgebreide van de drie en bekroond met een monumentale flamboyante stenen baldakijn, combineert twee grafbeelden van haar: boven, in Carrara-marmer, de staatsvrouw in vol ornaat, zoals ze was bij haar overlijden op vijftigjarige leeftijd en met een medaillon van Filips; daaronder een transi – haar lijk in de lijkwade, met lang loshangend haar. Het is het graf waar de meeste bezoekers het langst bij stilstaan.
Heeft Margaretha de voltooiing van het klooster meegemaakt?
Nee. Margaretha van Oostenrijk overleed in 1530, twee jaar voordat de kerk in 1532 werd voltooid, hoewel het klooster dat ze opdracht gaf te bouwen onder haar leiding al duidelijk vorm had gekregen.
Haar graf, gepland en ontworpen onder haar eigen instructies vóór haar dood, staat vandaag de dag precies waar ze het bedoeld had – in het midden van de kerk die ze bouwde voor de echtgenoot die ze zesentwintig jaar overleefde.
Veelgestelde vragen
Wie was Margaretha van Oostenrijk?
Margaretha van Oostenrijk (1480–1530) was de dochter van keizer Maximiliaan I, hertogin van Savoye door haar huwelijk met Filibert II, en later regentes van de Habsburgse Nederlanden. Ze gaf opdracht tot de bouw van het Monastère royal de Brou als monument voor haar echtgenoot.
Waarom werd het klooster gebouwd?
Margaretha van Oostenrijk beloofde het te bouwen nadat haar echtgenoot, Filibert II, hertog van Savoye, in 1504 overleed, om zijn graf, dat van haarzelf en dat van zijn moeder, Margaretha van Bourbon, te herbergen.
Wie heeft de graven in Brou gebeeldhouwd?
De Duitse beeldhouwer Conrad Meit sneed de liggende grafbeelden op alle drie de tombes; de grafarchitectuur en de kleine beeldhouwwerken zijn het werk van een Vlaamse werkplaats, vermoedelijk die van de Brusselse beeldhouwer Jan Borman.
Heeft Margaretha van Oostenrijk het voltooide klooster gezien?
Nee — zij overleed in 1530, twee jaar voordat de kerk in 1532 werd voltooid, hoewel het project onder haar leiding al een duidelijke vorm had aangenomen ten tijde van haar dood.
Waarom heeft het graf van Margaretha van Oostenrijk twee beeltenissen?
Het combineert haar beeltenis in staatsiekledij, uitgevoerd in Carrara-marmer, met een transi eronder — haar lijk in de lijkwade, met loshangend haar — waarbij het levende lichaam wordt gecontrasteerd met het dode dat op de verrijzenis wacht. Het is de grootste en meest uitgebreide van de drie tombes in de kerk.